Пасля грамадзянскай вайны ў часцях Чырвонай Арміі налічвалася некалькі дзясяткаў ужо састарэлых і моцна зношаных бранявікоў. Прыйшоў час замяніць іх сучаснымі бранявікамі, і гэта стала магчымым пасля стварэння першых савецкіх аўтамабілебудаўнічых заводаў.
Раней пачаць пераўзбраенне бранявікамі Чырвонай Арміі было немагчыма. Краіна знаходзілася ў атачэнні варожых капіталістычных дзяржаў, таму нельга было разлічваць на тое, што замежныя фірмы возьмуцца выконваць савецкія заказы.
...7 лістапада 1924 года па святковай Чырвонай плошчы ў Маскве прайшлі дзесяць ярка-чырвоных грузавікоў. Гэта былі першыя аўтамабілі савецкай вытворчасці АМО-Ф15. На борце аднаго з іх чырванеў плакат: "Забяспечым аўтамабілямі наша дзіця — родную Чырвоную Армію!" Праз некалькі гадоў на ваенных парадах з'явіліся армейскія грузавікі і створаныя на базе АМО першыя савецкія серыйныя бранявікі БА-27.
Тое, што выбар упаў на АМО-Ф15, было натуральна. Дзякуючы ўдаламу размяшчэнню агрэгатаў, значному (245 мм) дарожнаму прасвету (клірансу) і невялікай масе праходнасць гэтай простай і надзейнай машыны была нядрэннай. Падчас выпрабавальнага прабегу ў цяжкіх дарожных умовах яна паказала сваю перавагу над грузавікамі замежных марак і заняла першае месца. Было даказана, што шасі савецкай машыны цалкам прыдатна як база для бранявіка.
Праца над ім пачалася ў 1926 годзе на заводзе АМО пад кіраўніцтвам начальніка канструктарскага аддзела В. Д. Страканава. Канструкцыю распрацоўваў яго намеснік Я. І. Важынскі. Да лета 1927 года быў гатовы тэхнічны праект, крыху пазней пры ўдзеле інжынера І. І. Вітэбенберга выпрабавалі шасі. Будучай машыне прысвоілі найменне БА-27: "бранявік 1927 года". Затым шасі і ўсю дакументацыю перадалі на Іжорскі завод, дзе пабудавалі бранявы корпус. Пасля паспяховых выпрабаванняў у снежні 1928 года машыну прынялі на ўзбраенне пад назвай "бранявік БА-27 узору 1928 года".
На БА-27 ранніх выпускаў меўся другі, задні пост кіравання. Пазней ад яго адмовіліся, што дало магчымасць спрасціць канструкцыю і скараціць экіпаж на аднаго чалавека.
Баявой машыне даводзіцца дзейнічаць у куды больш цяжкіх умовах, чым звычайнаму грузавіку. Да таго ж яна была абцяжараная масіўным сталёвым панцырам: баявая маса БА-27 амаль на цэлую тону перавышала поўную масу АМО-Ф15. Таму канструктары бранявіка ўзмацнілі амаўскую раму і рэсоры, на колы ўсталявалі шыны падвышанай грузападымальнасці, удасканалілі механізм счаплення і ўсталявалі дадатковы бензабак.
Кіроўцы АМО-Ф15 запускалі рухавік няздымнай заводнай ручкай. Для бранявіка гэта не падыходзіла: пад агнём заглыхлы рухавік так заводзіць небяспечна. Таму БА-27 забяспечылі электрычным стартарам.
Замест амаўскіх ацэтыленавых ліхтароў паставілі электрычныя фары, што пасля зрабілі і на грузавіку. Своеасабліва на бранявіку вырашылі праблему астуджэння рухавіка.
Справа ў тым, што на АМО-Ф15 у якасці вентылятара выкарыстоўваўся махавік рухавіка дыяметрам 60 см, які меў восем спіральных спіц-лапатак. Паколькі шчылін у капоце не было, а знізу рухавік прыкрываўся паддонам, паветра, якое засмоктвалася махавіком у падкапотную прастору, інтэнсіўна праходзіла праз радыятар. Але ў БА-27 пярэдняя частка радыятара была прыкрытая дзвюма бранявымі дзверцамі, якія адчыняліся з месца кіроўцы. Натуральна, у баявой абстаноўцы дзверцы былі зачыненыя, да радыятара паступала мала паветра, і рухавік нярэдка пераграваўся. Каб пазбегнуць гэтага, дзверцы забяспечылі чатырма паветрапрымальнікамі, прыкрытымі бранявымі "кішэнямі".
Клепаны корпус БА-27 выконваўся з бранявых лістоў таўшчынёй 4—7 мм, прычым пярэдняя сценка была зроблена з нахілам, што павышала супрацькульную стойкасць машыны. Ззаду меўся ступеньчаты выступ, які забяспечваў добры агляд з кармавога паста кіравання. Тут жа на нахільным лісце звонку мацавалася запаска.
У цэнтры шасціграннай клепанай вежы на невялікім падвесным сядзенні размяшчаўся стралок. Злева ад яго знаходзілася 37-мм гармата "Гочкіса", справа — 7,62-мм кулямёт ДТ-29 з высоўным прыкладам ("дзягіраў, танкавы"). У вежы ён мацаваўся на шаравой устаноўцы, што складаецца з круглага гнязда ў борце і паваротнага "яблыка", у якое і ўстаўляўся кулямёт. Гэта канструкцыя забяспечвала добрыя куты абстрэлу і пры неабходнасці дазваляла лёгка вымаць зброю.
З 1929 года бранявікі БА-27 пачалі выпускаць і на шасі найноўшага на тыя часы паўтаратоннага грузавіка "Форд-АА" з чатырохцыліндравым рухавіком вадкаснага астуджэння магутнасцю 40 к. с. Узбраенне і бранявая абарона засталіся, па сутнасці, тымі ж, але баявая маса машыны паменшылася да 4,1 т.
Да канца 1931 года савецкія заводы пабудавалі каля 100 БА-27. Многія з іх удзельнічалі ў барацьбе з бандамі басмачоў у Сярэдняй Азіі і ў баях з белакітайскімі мілітарыстамі падчас узброенага канфлікту на КВЧД.
У 1929 годзе быў сфарміраваны вопытны механізаваны полк, які ўключаў батальён танкаў МС-1, аўтабранядывізіён, аснашчаны БА-27, мотастралковы батальён і авіяатрад. У наступным годзе на базе гэтага палка была разгорнута 1-я асобная механізаваная брыгада. Так быў пакладзены пачатак механізаваным злучэнням, з поспехам ужываным у Вялікай Айчыннай вайне.
Праз некалькі гадоў на ўзбраенне Чырвонай Арміі паступілі новыя, дасканалыя бранявікі, якія занялі месца БА-27. Да нашых дзён захаваўся толькі адзін асобнік гэтай баявой машыны. Акрамя таго, у свой час БА-27 быў увекавечаны кінематаграфістамі. Гаворка ідзе пра фільм "Чапаеў", у якім БА-27 "сыграў" ролю бранявіка перыяду грамадзянскай вайны.
ЛЯОНІД ГАГОЛЕЎ,
інжынер
