Чаму рэактыўную ўстаноўку БМ-13 сталі называць «Кацюша»? Гэтае пытанне я задаваў многім і амаль заўсёды атрымліваў аднолькавы адказ: маўляў, песня «Кацюша» была вельмі моднай у перадваенны час, і яе назва якось сама сабой прыстала да новай рэактыўнай устаноўкі.
З такім тлумачэннем цяжка пагадзіцца. Назва нараджалася паводле законаў логікі, і мне пашчасціла быць каля вытокаў яе з’яўлення. Магчыма, менавіта я першым вымавіў гэтае слова...
У ліпені 1941 года, калі я служыў на артылерыйскім палігоне, у газеце «Праўда» было апублікавана сенсацыйнае паведамленне: пад Оршай дывізіён капітана Флёрава (мой знаёмы па вучылішчы) нанёс удар па ворагу новай сакрэтнай зброяй.
Як спецыялісты, якія шмат ведалі пра ўзбраенне Чырвонай Арміі, нашы афіцэры пачалі будаваць здагадкі, што ж за зброя была выкарыстана пад Оршай?
Мы ўчытваліся ў радкі паведамлення Інфармбюро і гадалі... Цэлы залп... Значыць, гармата аўтаматычная. У паведамленні адзначалася, што ў раёне паражэння ўсё гарэла. Зразумела: снарады запальныя — тэрмічныя. Вогненныя хвасты? І тут усё ясна — гэта ракеты. А хто тады лічыўся іх стваральнікам, мы ведалі — А. Касцікаў...
Пасля вайны стала вядома, што стваральнікам рэактыўных снарадаў і пускавых установак быў калектыў канструктараў. Але тады, у далёкім 1941-м, імя Касцікава было добра вядома ў ваенных колах і звязвалася з новай зброяй.
Дык навошта было ламаць галаву над назвай навінкі? «Ды гэта ж КАТы, — сказаў я тады прадстаўніку Наркамата боепрыпасаў А. Слуцкаму. — Касцікаўскія аўтаматычныя тэрмічныя — скарочана КАТ...»
Як ні дзіўна, слова «КАТ» у адносінах да новай зброі хутка прыжылося сярод нас. На палігон часта прыязджалі франтавікі, даведваліся гэтае слова і забіралі яго з сабой на фронт.
А адсюль было ўжо недалёка і да «Кацюшы», тым больш што ў тактыцы выкарыстання новай зброі шмат што пераклікалася з песняй «Выходзіла на бераг Кацюша...». І БМ-13 таксама выходзілі, абстрэльвалі ворага — і на новае схаванае месца. Кацюша «песню заводзіла», і БМ-13 таксама заводзілі песню — серыі снарадаў, зрываючыся з накіроўваючых, стваралі роў і грукат.
В. ДРУЖЫНІН, маёр артылерыі ў адстаўцы