Падчас руска-турэцкай вайны адбыўся эпізод, які дагэтуль выклікае спрэчкі сярод гісторыкаў. 15 снежня 1877 года катэры «Сіноп» і «Чэсма», спушчаныя з парахода «Вялікі князь Канстанцін», здзейснілі першую ў гісторыі тарпедную атаку на турэцкія караблі, якія стаялі на рэйдзе Батума.
«...Апоўначы, — пісаў кіраўнік гэтай аперацыі капітан-лейтэнант С. Макараў, — катэры выйшлі на рэйд і ўбачылі два браняносцы. Лейтэнант Зацарэнны вырашыў напасці на трохмачтавы тыпу “Махмудые”. Катэры выбралі выгаднае становішча і затым падышлі прыблізна на пяцьдзясят сажняў. Першы выпусціў міну лейтэнант Зацарэнны, якому належыць гонар першага баявога выстралу гэтым магутным сродкам вайны... Міна хутка паляцела, добра пайшла і выбухнула прама пад трубой браняносца... пачуліся крыкі жаху, па ўсім беразе адкрылі моцны вінтовачны агонь. Услед за лейтэнантам Зацарэнным выпусціў сваю міну лейтэнант Шэшынскі з катэра “Сіноп”. Міна выбухнула пад грот-мачтай браняносца, і за выбухам рушылі ўслед новыя крыкі адчаю».
Аднак праз некаторы час выбухнуў скандал: стала вядома, што “Махмудые” не патоплены, што тарпеды нібыта прайшлі міма і знойдзены на беразе няўзарванымі. Усё гэта кінула цень сумневу на данясенне Макарава і прынесла знакамітаму флотаўладцу нямала цяжкіх хвілін. Паспрабуем высветліць акалічнасці справы больш падрабязна.
Пачаткам скандалу стала паведамленне англійскай газеты “Таймс”. У студзені 1878 года яна апублікавала дзве карэспандэнцыі, якія ўтрымлівалі вельмі супярэчлівыя звесткі. У адной гаварылася пра тры няўзарваныя тарпеды, а ў другой — пра дзве. Але паколькі прыводзіліся сапраўдныя нумары выпушчаных тарпед, інфармацыя выклікала давер у рускага камандавання.
Аднак пры ўважлівым вывучэнні гэтых карэспандэнцый лёгка пераканацца — у іх наўмысна скажоны факты. Не сакрэт, што туркі, зацікаўленыя ў брытанскіх субсідыях, стараліся ўсімі сродкамі ўтаіць ад англічан свае страты. Так, яны схавалі, што ў жніўні 1877 года макараўскія катэры буксіруемымі мінамі ўзрывалі на Сухумскім рэйдзе браняносец “Ассары Шэфкет”. Пацверджанне аб затапленні гэтага карабля паступіла з Турцыі толькі праз два гады. Шырока практыкавалі туркі і своеасаблівую маскіроўку — давалі імёны пашкоджаных або затопленых караблёў тым, якія знаходзіліся ў строі. Бачачы іх некранутымі, замежныя карэспандэнты адразу ж паведамлялі пра гэта ў свае газеты. Судзячы па ўсім, такая ж гісторыя адбылася і з “Махмудые”, пашкоджаным рускімі тарпедамі. Што тычыцца дакладнасці звестак пра нумары тарпед, то ў гэтым няма нічога дзіўнага: тады яны выбіваліся на ўсіх іх дэталях, нават самых маленькіх. Таму, знайшоўшы якія-небудзь рэшткі тарпеды, лёгка можна было вызначыць яе нумар.
А. ГРЫГОР’ЕЎ, капітан 3-га рангу, Масква