Open menu

Адна з асноўных праблем, з якой сутыкнуліся канструктары першых ракетных лятальных апаратаў (РЛА), — забеспячэнне ўстойлівасці іх палёту па зададзенай траекторыі. Стабілізацыя з дапамогай хваставога апярэння, якая давала парахавым ракетным снарадам хоць і не вельмі высокую, але прымальную дакладнасць палёту, тут была амаль неэфектыўная.

Таму ўжо К. Э. Цыялкоўскі гаварыў пра неабходнасць стварэння аўтаматычных сістэм кіравання для ракет. Цудоўна разумеючы важнасць вырашэння гэтай задачы, С. П. Каралёў яшчэ да ГІРДа надаваў шмат увагі вывучэнню толькі што з’явіўшыхся тады аўтапілотаў.

Спачатку, калі першапраходцы ракетнай тэхнікі былі ўпэўнены, што спачатку будуць створаны ракетапланы, яны канцэнтравалі ўсе сілы на распрацоўцы ракетных рухавікоў, пакідаючы пытанні аўтаматычнага кіравання на будучыню. Але цяжкасці ў стварэнні рухавікоў прывялі да таго, што пачынаць давялося з невялікіх бязэкіпажных ракет. Першыя ж іх запуски паказалі, што праблема кіравання для ракетабудавання не менш актуальная, чым стварэнне надзейных, лёгкіх і эканамічных рэактыўных рухавікоў. Праўда, рухавікі ракетыстам даводзілася распрацоўваць самім, а аўтаматычнымі сістэмамі кіравання займаліся ўжо існуючыя спецыялізаваныя арганізацыі, куды і звярнуліся гірдаўцы. Аднак спецыялісты авіяцыйнага прыборабудавання, азнаёміўшыся з тэхнічным заданнем на распрацоўку гіраскопічнага аўтамата для ракеты, катэгарычна заявілі, што ў такіх малых габарытах стварыць патрэбны прыбор яны не могуць, ды, хутчэй за ўсё, гэта наогул немагчыма. Каралёў зразумеў, што вырашаць задачу трэба сваімі сіламі. Калі спроба прыцягнуць у калектыў вопытнага прыборабудаўніка не ўдалася, ён накіраваў на стажыроўку ў прыборабудаўнічы НДІ толькі што прыйшоўшага ў ГІРД маладога інжынера С. А. Піваварава. Менавіта яму наканавана было хутка стаць канструктарам першых савецкіх прыбораў кіравання ракетамі.

Стварэнне кіраваных ракет адбывалася ўжо ў РНІІ пры актыўным удзеле інжынераў Е. С. Шчацінкова, Б. В. Раушэнбаха, М. П. Дрязгова і іншых. На аснове гірдаўскай крылатай ракеты 06 была распрацавана ракета 06/II з гірааўтаматам, што стабілізаваў палёт у адной плоскасці. Яна паспяхова лятала, выконваючы пятлі Нестэрава, часам па некалькі за адзін палёт. Затым была пабудавана крылатая ракета бліжняга дзеяння 216 з кіслародна-спіртавым ЖРД 02 канструкцыі Цандэра — Душкіна, якая здзейсніла ў 1936—1937 гадах чатыры палёты. Яе аўтамат стабілізаваў палёт ужо ў двух плоскасцях. Наступнай стала крылатая ракета дальняга дзеяння 212 з азотнакіслотна-гарачамасляным (керосінавым) ЖРД ОРМ-65 канструкцыі В. П. Глушкі. Гэтая машына можа разглядацца як першы тыповы ўзор сучаснай ракетнай тэхнікі, бо яна мела ўсе асноўныя сістэмы, уласныя кіраваным РЛА, стабілізавалася па ўсіх трох плоскасцях і была разлічана на пераадоленне адлегласці, на парадак большай за дальнасць усіх тады распрацоўваемых некіраваных ракетных снарадаў. Ракета была выканана па нармальнай самалётнай схеме. У яе прыбораўскім адсеку знаходзіўся гіраскопічны аўтамат стабілізацыі ГПС-3 канструкцыі Піваварава, які складаўся з двух гіраскопаў, паветраных скрынак, хуткаснага прыбора з анэроіднымі скрыначкамі, залатнікавай сістэмы, арэціра, рулявых машынак і сістэмы зваротнай сувязі. Паліўныя баки размяшчаліся ў крыле, а балоны са сціснутым паветрам для сістэмы падачы паліва і працы сістэмы кіравання — у задняй частцы фюзеляжа перад рухавіком. Старт ракеты ажыццяўляўся з дапамогай ракетных салазак, што разганяліся па рэйкавым шляху магутным парахавым рухавіком. Такім чынам, ракета 212 адзначальная яшчэ і тым, што ў ёй упершыню зліліся ваедна дасягненні розных кірункаў савецкага ракетабудавання, якія ўзніклі ў ГІРДзе і ГДЛ.

Вялікім дасягненнем ГДЛ было стварэнне парахавых ракетных рухавікоў на высокаэфектыўным бездымным пораху. Некалькі прайграючы ЖРД у ўдзельным імпульсе, яны заставаліся надзвычай простымі і гэтым не маглі не прыцягваць канструктараў. З іх дапамогай у РНІІ вырашылі правесці шырокія даследаванні па выбары аэрадынамічнай кампановакі РЛА, для чаго была распрацавана серыя малых крылатых парахавых ракет — «аб’ект 48». Гэтыя некіраваныя ракеты, перш чым удалося з дапамогай канструктыўных і тэхналагічных хітрасцяў прымусіць іх лятаць дастаткова дакладна, выконвалі ў палёце самыя разнастайныя, часта нечаканыя эвалюцыі.

Каралёў умеў з усялякай, нават загадзя шкоднай уласцівасці, што выявілася пры выпрабаванні новай тэхнікі, здабываць карысць. У беспарадкавых манеўрах некіраваных ракет ён убачыў магчымасць стварыць для СПА «паветраную тарпеду», якая лёгка змагла б дагнаць любы самалёт. І такая машына была распрацавана ў 1936 годзе, прычым адразу ў двух варыянтах: 217/I — па самалётнай схеме і 217/II — па сіметрычнай чатырохкрылой схеме, тыповай для зенітных кіраваных ракет нашага часу. Поспехі прыбораўскага сектара РНІІ на чале з Піваваравым прывялі да таго, што за вырашэнне праблемы ўзяліся і прыборабудаўнічыя арганізацыі: для ракеты 217 сістэму кіравання па прамяні пражэктара, які асвятляў мэту, распрацоўваў ужо інстытут тэлемеханікі.

Вопыт распрацоўкі першых кіраваных ракет прывёў да з’яўлення новых праектаў: кіраванай балістычнай ракеты 609/II і паветранай тарпеды 301 з сістэмай радыёкіравання канструкцыі прафесара А. Ф. Шорына, што запускалася з самалёта па наземных і паветраных цэлях.

Такім чынам, у перадваенныя гады ў сценах РНІІ на ўзроўні эксперыментальных узораў была распрацавана стройная сістэма ракетнай ўзбраёнасці, якая ўключала машыны ўсіх асноўных тыпаў, што занялі ў 50-я гады пастаяннае месца ў арміях развітых дзяржаў. Прычым усе РЛА, што ўваходзілі ў гэтую сістэму, былі адпрацаваны на стэндах, а ракеты 212 і 217 здзейснілі ў 1939 годзе па некалькі палётаў. Але ва ўмовах надыходзячай вайны гэтыя працы, што патрабавалі велізарных затрат сіл і сродкаў, былі прыпынены. Атрыманая вопыт паказаў, што агульны ўзровень тэхнікі ва ўсім свеце яшчэ не дазваляе зрабіць кіраваныя ракеты эфектыўнай зброяй шырокага прымянення. І хоць былі звесткі, што Германія працягвае падобныя работы, у СССР было прынята рашэнне ўсе сілы спецыялістаў ракетнай справы сканцэнтраваць на стварэнні пілотуемых перахопнікаў і шматзарадных установак для масіраванай стральбы некіраванымі ракетнымі снарадамі. Гэтае рашэнне прывяло да своечасовага з’яўлення на фронце знакамітых «катюш».