У 1885 годзе любячы муж падарыў спадарыні Даймлер новенькі, толькі што з крамы, фаэтон.
Калі б не гэтая акалічнасць, то, магчыма, адзін з двух першых у свеце аўтамабіляў не быў бы чатырохколавым. Бо годам пазней Готліб Даймлер усталяваў на фаэтон, сканструяваны ім, бензінавы рухавік унутранага згарання. Іншы нямецкі вынаходнік, Карл Бенц, на працягу сямі гадоў будаваў маторныя павозкі спецыяльна трохколавымі! На яго густ, магчыма, таксама паўплывала жонка. У 1888 годзе яна здзейсніла першы далёкі (180 км!) аўтапрабег і даказала працаздольнасць трохколавага экіпажа.
Калі ўжо гаварыць пра гісторыю, то не лішнім будзе нагадаць, што яшчэ Іван Кулібін зрабіў сваю педальную «самакатку» трохколавай. Таксама паступалі і стваральнікі паромабіляў: з адным пярэднім колам было лягчэй кіраваць цяжкай і грувасткай калясай. Павозкі Кулібіна і Бенца падобныя і ў іншым: у іх быў, напрыклад, вялікі гарызантальна размешчаны махавік рухавіка. Бенц лічыў «лежачы» махавік гарантыяй супраць перавароту экіпажа.
Трохколавыя аўтамабілі будуюць і сёння. Але будуюць іх толькі таму, што ўладальнікі «мотакалясаў» звычайна вызваляюцца ад выплаты падатку. Іншых прычын няма. Трохколавая машына нестабільная і дрэнна пераадольвае няроўныя дарогі (у яе тры каляіны, а не дзве, як у традыцыйнага аўтамабіля).
Даймлер і Бенц прызнаны найбольш вартымі з 400 (!) прэтэндэнтаў на права называцца вынаходнікамі аўтамабіля. Яны працавалі ў адны і тыя ж гады ў суседніх гарадах, але ніколі не бачылі адзін аднаго. Заснаваныя імі фірмы пасля трох дзесяцігоддзяў жорсткай канкурэнцыі аб'ядналіся і ўтварылі існуючы да гэтага часу канцэрн «Даймлер — Бенц».
Былі вынаходнікі і крыху іншага плана. Амерыканец Джордж Сэлдэн, напрыклад, не стварыў аўтамабіля, але здолеў атрымаць ужо ў 1879 годзе патэнт на агульную схему машыны. Аднойчы ён прад'явіў іск вытворцам аўтамабіляў у ЗША. Суд прыняў «саламонавае рашэнне»: для пацвярджэння правоў Сэлдэна пабудаваць аўтамабіль па яго схеме. На бяду адказнікаў, машына аказалася працаздольнай!
А Зігфрыд Маркус не гнаўся за даходамі. Проста Аўстрыя, як і іншыя краіны, хацела мець «свайго» вынаходніка аўтамабіля. І калі Маркус (1875 г.) прапанаваў канструкцыю бязконнай павозкі, была створана легенда пра яе выдатныя якасці. Павозку і сёння можна бачыць з этыкеткай «Гатова да дзеяння» ў Тэхнічным музеі ў Вене, хаця бясспрэчна даказана, што яна ніколі не ездзіла без каня, бо не была на гэта здольная.
Спачатку вынаходнікі ўсталёўвалі рухавік пад кузавам або за ім і як мага бліжэй да вядучай восі — задняй або пярэдняй. Аднак праз 5—10 гадоў амаль усе канструктары ўзялі за аснову схему, якая стала на доўгі час класічнай: рухавік спераду, вядучыя колы заднія. Да гэтага прымушалі павялічаныя памеры і вага рухавіка, неабходнасць астуджаць радыятар інтэнсіўным сустрэчным патокам паветра.
 |
Першай прымяніла класічную схему французская фірма «Панар— Левассор». Яна карысталася патэнтамі Даймлера, але дапоўніла іх рулевай трапецыяй Жанто, скрыняй перадач з паўзунковымі шасцярнямі, дыферэнцыялам і ланцуговай (замест рамянной) перадачай. З дапамогай трапецыі стала магчымым паварочваць пярэднія колы на ўзгодненыя вуглы, не паварочваючы ўсёй восі, як гэта рабілася ў пралетак і ранніх аўтамабіляў. Скрыня перадач была без... скрыні (картэра або кожуха), валы і шасцярні заставаліся адкрытымі. Для іх змазкі была прызначана цэлая батарэя капежніц, якія красаваліся на пярэднім шчыце кузаву. Аўтамабілю не хапала хіба што карданнага вала, упершыню з'яўлення на машыне «Рэно» у 1898 годзе. У «Панар— Левассор» было тры (!) тормазы, і для кожнага — асобны рычаг.
Класічная схема вызначылася, але ніяк не маглі дамовіцца аб адзінай назве новай машыны. Імянована яе і бязконнай карэтай, і маторнай павозкай, і маторам, і самаходам. Урэшце замацаваўся французскі тэрмін «вуатюр ато-мобіль», то бок самаходная павозка (ад грэчаскага слова «аўтас» — сам і лацінскага «мобіліс» — рухаюся). «Вуатюр» для скарачэння адкінулі. Атрымаўся — аўтамабіль. А цяпер аўтамабіль называюць і проста павозкай — вуатюр (французская), ваген (нямецкая), кар (англійская), бо конныя карэты сталі рэдкасцю, і кожны разумее, што гаворка не пра іх. Павозка нашага стагоддзя — гэта аўтамабіль.
1. Схема трохколавай педальнай самакаткі І. Кулібіна (канец XVIII стагоддзя). Стралкай паказаны гарызантальны махавік.
2. Аўтамабіль «Бенц», 1886 год. Разлічаны на два месцы. Рухавік аднацыліндравы магутнасцю 0,9 л. с. Хуткасць — 15 км/г.
3. Схема першага чатырохколавага аўтамабіля «Даймлер», 1887 год. Чатырохмясцовы. Магутнасць аднацыліндраванага рухавіка — 1,5 л. с. Хуткасць — 12 км/г.
4. Аўтамабіль «Панар— Левассор», 1891—1894 гады. Умяшчальнасць 2 + 2. Рухавік двухцыліндравы магутнасцю 4 л. с. Хуткасць — 25 км/г.
5. Схема павозкі Сэлдэна (1879 год) з паваротнай і вядучай пярэдняй воссю.
6. Павозка Маркуса (1875 год), аказалася не працаздольнай.