У Англіі танкеткі не атрымалі шырокага распаўсюджання, яны выкарыстоўваліся толькі як кулямётавозы і цягачы. Значна большае развіццё гэтыя машыны атрымалі ў краінах, якія закупілі ліцэнзіі на іх вытворчасць.
Падводзячы вынік працам савецкіх канструктараў канца 20-х — пачатку 30-х гадоў, Галоўны маршал бранятанкавых войскаў П. А. Ротмістраў у кнізе «Час і танкі» пісаў: «...канструктары гэтых машын — энтузіясты сваёй справы, якія заслужылі самых добрых слоў, не змаглі вырашыць задачы, якія стаялі перад нашай Радзімай па пераўзбраенні Чырвонай Арміі ў адпаведнасці з патрабаваннямі характару будучай вайны. Стварэнне танкаў — праектаванне, выраб вопытных узораў, іх выпрабаванне, даводка, наладжванне серыйнай вытворчасці патрабавала значнага часу... Для таго каб стварыць сучасныя баявыя машыны ў найкарацейшыя тэрміны, вывучаліся тэхнічныя дасягненні як у нашай краіне, так і за мяжой».
 |
| Мал. 18. Польская танкетка TKS. Баявая маса — 2,65 т. Экiпаж — 2 чал. Узбраенне — 1 кулямёт. Таўшчыня броні — 8–10 мм лоб і борт корпуса. Рухавік — польскі «Фіят» 42 к. с. Хуткасць па шашы — 40 км/г. Запас ходу па шашы — 180 км. |
У 1930 годзе Савецкі Саюз закупіў некаторыя ўзоры замежнай ваеннай тэхнікі, у тым ліку і танкетку «Кардэн-Лойд МкVI». Але перш чым пачаць серыйны выпуск машыны, яе давялося дапрацаваць, ліквідаваць наяўныя недахопы. Гэтым і заняўся калектыў канструктараў на чале з М. М. Козыравым. Удасканаленая мадэль пад маркай Т-27 была прынята на ўзбраенне загадам Рэўваенсавета СССР ад 13 лютага 1931 года. Аднак вытворчасць танкетак, пачатая ў канцы таго ж года, у трыццаць трэцім была спынена (выпушчана 2600 штук) з-за няўдалай канструкцыі машыны, якая не дазваляла эфектыўна выкарыстоўваць узбраенне.
Годам раней тую ж танкетку і ліцэнзію на яе вытворчасць закупіла і ўрад Польшчы. Адразу ж пачаліся працы па яе мадэрнізацыі: падвеску ўзмацнілі дадатковай ліставой рэсорай, паставілі больш магутны рухавік і новую каробку перадач. Танкетка «атрымала» бранявую накрыўку і пад маркай ТК-3 у ліпені 1931 года была прынята на ўзбраенне.
 |
| Мал. 19. Італьянская танкетка CV-3/35. Баявая маса — 3,3 т. Экiпаж — 2 чал. Узбраенне — 2 кулямёты. Таўшчыня броні — 12 мм лоб корпуса і 8 мм борт. Рухавік — «Фіят» 40 к. с. Хуткасць па шашы — 42 км/г. Запас ходу па шашы — 110 км. |
У 1931–1933 гадах было пабудавана больш за трыста ТК. Затым на аснове вопыту эксплуатацыі гэтых машын канструктары распрацавалі новую мадэль — ТКЗ (TKS), з больш рацыянальнай устаноўкай бранявых лістоў большай таўшчыні. Кулямёт змясцілі ў палепшанай шаравой устаноўцы. Былі ўзмоцнены таксама элементы падвескі і павялічана шырыня гусеніцы. На ТКЗ усталёўваўся больш магутны рухавік, пераносныя прыборы, апаратура для падвескі сістэмы Гундзяка і аптычны прыцэл да кулямёта. ТК і ТКЗ стаялі на ўзбраенні асобных рот у пяхотных дывізіях, у кавалерыйскіх брыгадах, у асобных эскадронах разведвальных танкаў. Да пачатку вайны гэтыя машыны складалі аснову польскіх бранятанкавых сіл. У баях з нямецкімі войскамі яны не раз падтрымлівалі адчайныя контратакі польскіх войскаў, нясучы пры гэтым цяжкія страты. Усяго ў 1934–1936 гадах было выпушчана 300 танкетак маркі ТКЗ.
У 1930 годзе і італьянскае ваеннае міністэрства купіла ліцэнзію на вытворчасць танкеткі «Кардэн-Лойд МкVI», даручыўшы яе будаўніцтва вядомай фірме «Фіят-Ансальда». У ходзе прац танкетку ўдасканалілі, і ў выніку ў 1931 годзе на свет з'явіўся першы ўзор, які праз два гады і быў прыняты на ўзбраенне пад маркай «малы танк Фіят-Ансальда CV-3/33». Пры мадэрнізацыі была радыкальна зменена хадавая частка, павялічана таўшчыня броні і памеры машыны. Усё гэта прывяло да павелічэння вагі і запатрабавала ўстаноўкі больш магутнага рухавіка.
 |
| Мал. 20. Французская танкетка «Рэно UE». Баявая маса — 2,8 т. Экiпаж — 2 чал. Узбраенне — 1 кулямёт. Таўшчыня броні — 7 мм лоб і борт корпуса. Рухавік — «Рэно» 35 к. с. Хуткасць па шашы — 30 км/г. Запас ходу па шашы — 180 км. |
1935 год. З'явілася новая мадыфікацыя «малога танка» — CV-3/35, якая адрознівалася ад папярэдняй устаноўкай спаранага кулямёта. На базе танкеткі CV-3/33 была створана агнямётная машына з браняваным бакам-прычэпам (для агнясумесі). Дальнасць агнямётання склала 45–60 м. Танкеткі выкарыстоўваліся італьянцамі ў вайне супраць Эфіопіі ў 1934–1935 гадах. Аднак падчас бітваў у Іспаніі (1936–1939 гг.) выявілася іх поўная непрыдатнасць да барацьбы супраць танкаў, да таго ж аказалася, што машыны CV прабіваюцца нават буйнакалібернымі кулямі. Тым не менш яны ўжываліся яшчэ і ў гады Другой сусветнай вайны.
Вытворчасць гэтых машын спынілася ў 1937 годзе (выпушчана іх было больш за 2500, у асноўным CV-3/35). Нямала іх было прададзена і за мяжу — Аўстрыі, Бразіліі, Балгарыі, Венгрыі і Кітаю. У арміях двух апошніх краін яны прымалі ўдзел у баявых дзеяннях.
Сусветнае «захапленне» танкеткай знайшло прыхільнікаў і ў Чэхаславакіі. Міністэрства народнай абароны даручыла фірме ЧКД дамовіцца з англійскім канцэрнам «Вікерс-Армстронг» аб набыцці ліцэнзіі на вытворчасць усё той жа «Кардэн-Лойд МкVI». Было вырашана стварыць палепшаную мадэль танкеткі. Яна была пабудавана, і ў 1933 годзе міністэрства заказала 70 танкетак, якія вырабляліся на заводах ЧКД. Назвалі машыну «танчыкам». Адначасова другая фірма — «Шкода» — пачала выпуск танкеткі МУ-4, разлічанай на экспарт.
У Францыі «Рэно» ў 1930 годзе стварыў сваю танкетку. Але ў яе канструкцыі прасочваецца значны ўплыў «кардэн-лойдаў». Асноўным яе прызначэннем лічылася забеспячэнне механізаванай пяхоты ў баі. Машына і называлася «пяхотны трактар UE». Выпускалася яна серыйна ў 30-х гадах і, як правіла, не мела ўзбраення. Захопленыя ў 1940 годзе немцамі танкеткі абсталёўваліся нерухомай рубкай і аснашчаліся кулямётамі.
Такім чынам, мы бачым, што падобныя машыны былі шырока распаўсюджаны ў арміях многіх краін. Іх прызначэннем была разведка і ахова, а таксама суправаджэнне кавалерыі. Але і ў гэтых выпадках ад танкетак патрабавалася не толькі забяспечваць абарону экіпажа ад вінтовачна-кулямётнага агню, але і па магчымасці эфектыўна выкарыстоўваць сваё ўзбраенне, перашкодай чаму была адсутнасць верціцца вежы.
Наогул жа гэтыя машыны далі штуршок да развіцця малых танкаў, бронетранспарцёраў і плаваючых танкаў. На базе танкетак будаваліся браняцягачы, камандзірскія машыны і г. д.
На застаўцы намалявана савецкая танкетка Т-27.
Баявая маса — 2,7 т. Экiпаж — 2 чал. Узбраенне — 1 кулямёт. Таўшчыня броні — 10 мм лоб і борт корпуса. Рухавік — ГАЗ-АА 40 к. с. Хуткасць па шашы — 40 км/г. Запас ходу па шашы — 120 км.