W Anglii tankietki nie zyskały szerokiego rozpowszechnienia – używano ich jedynie jako nośniki karabinów maszynowych i ciągniki. Znacznie większy rozwój maszyny te uzyskały w krajach, które zakupiły licencje na ich produkcję.
Podsumowując prace radzieckich konstruktorów z końca lat 20. i początku 30., Główny Marszałk Wojsk Pancernych P. A. Rotmistrow pisał w książce „Czas i czołgi”: „...konstruktorzy tych maszyn – entuzjaści swego dzieła, zasługujący na jak najżyczliwsze słowa, nie zdołali rozwiązać zadań, które stały przed naszą Ojczyzną w zakresie przezbrojenia Armii Czerwonej zgodnie z wymogami charakteru przyszłej wojny. Tworzenie czołgów – projektowanie, wykonywanie prototypów, ich próby, dopracowanie, uruchamianie produkcji seryjnej – wymagało znacznego czasu... Aby stworzyć nowoczesne wozy bojowe w jak najkrótszym czasie, badano osiągnięcia techniczne zarówno w naszym kraju, jak i za granicą”.
 |
| Ryc. 18. Polska tankietka TKS. Masa bojowa – 2,65 t. Załoga – 2 os. Uzbrojenie – 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 8–10 mm przód i burty kadłuba. Silnik – polski „Fiat” 42 KM. Prędkość po szosie – 40 km/h. Zasięg po szosie – 180 km. |
W 1930 roku Związek Radziecki zakupił niektóre próbki zagranicznego sprzętu wojskowego, w tym tankietkę „Carden-Loyd MkVI”. Jednak przed rozpoczęciem produkcji seryjnej maszyny trzeba było ją dopracować i usunąć istniejące wady. Zajął się tym zespół konstruktorów pod kierownictwem N. N. Kozyriewa. Ulepszony model pod oznaczeniem T-27 został przyjęty na uzbrojenie rozkazem Rewolucyjnej Rady Wojskowej ZSRR z 13 lutego 1931 roku. Jednak produkcja tankietek, rozpoczęta pod koniec tego samego roku, została wstrzymana w 1933 roku (wyprodukowano 2600 sztuk) z powodu nieudanej konstrukcji maszyny, która nie pozwalała na efektywne wykorzystanie uzbrojenia.
Rok wcześniej tę samą tankietkę i licencję na jej produkcję zakupiło również rządu Polski. Natychmiast rozpoczęto prace nad jej modernizacją: wzmocniono zawieszenie dodatkowym resorem piórowym, zamontowano mocniejszy silnik i nową skrzynię biegów. Tankietka otrzymała pancerną osłonę i pod oznaczeniem TK-3 w lipcu 1931 roku została przyjęta na uzbrojenie.
 |
| Ryc. 19. Włoska tankietka CV-3/35. Masa bojowa – 3,3 t. Załoga – 2 os. Uzbrojenie – 2 karabiny maszynowe. Grubość pancerza – 12 mm przód kadłuba i 8 mm burty. Silnik – „Fiat” 40 KM. Prędkość po szosie – 42 km/h. Zasięg po szosie – 110 km. |
W latach 1931–1933 zbudowano ponad trzysta tankietek TK. Następnie na podstawie doświadczeń z eksploatacji tych maszyn konstruktorzy opracowali nowy model – TKZ (TKS), z bardziej racjonalnym ustawieniem płyt pancernych o większej grubości. Karabin maszynowy umieszczono w ulepszonej jarzmie. Wzmocniono również elementy zawieszenia i zwiększono szerokość gąsienicy. W TKZ montowano mocniejszy silnik, przenośne przyrządy, aparaturę zawieszenia systemu Gunzlaka oraz celownik optyczny do karabinu maszynowego. TK i TKZ znajdowały się na uzbrojeniu samodzielnych kompanii w dywizjach piechoty, w brygadach kawalerii oraz w samodzielnych szwadronach czołgów rozpoznawczych. Na początku wojny maszyny te stanowiły podstawę polskich sił pancernych. W walkach z wojskami niemieckimi wielokrotnie wspierały rozpaczliwe kontrataki wojsk polskich, ponosząc przy tym ciężkie straty. Łącznie w latach 1934–1936 wyprodukowano 300 tankietek marki TKZ.
W 1930 roku włoskie Ministerstwo Wojny również zakupiło licencję na produkcję tankietki „Carden-Loyd MkVI”, powierzając jej budowę znanej firmie „Fiat-Ansaldo”. W trakcie prac tankietkę udoskonalono i w rezultacie w 1931 roku powstał pierwszy prototyp, który dwa lata później został przyjęty na uzbrojenie pod oznaczeniem „czołg mały Fiat-Ansaldo CV-3/33”. Podczas modernizacji radykalnie zmieniono układ jezdny, zwiększono grubość pancerza i wymiary maszyny. Wszystko to doprowadziło do wzrostu masy i wymagało zamontowania mocniejszego silnika.
 |
| Ryc. 20. Francuska tankietka „Renault UE”. Masa bojowa – 2,8 t. Załoga – 2 os. Uzbrojenie – 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 7 mm przód i burty kadłuba. Silnik – „Renault” 35 KM. Prędkość po szosie – 30 km/h. Zasięg po szosie – 180 km. |
Rok 1935 – pojawiła się nowa modyfikacja „małego czołgu” – CV-3/35, różniąca się od poprzedniej montażem sprzężonego karabinu maszynowego. Na bazie tankietki CV-3/33 stworzono wóz miotacz ognia z opancerzonym przyczepianym zbiornikiem (na mieszaninę zapalającą). Zasięg miotania ognia wyniósł 45–60 m. Tankietki były używane przez Włochów w wojnie z Etiopią w latach 1934–1935. Jednak podczas walk w Hiszpanii (1936–1939) ujawniła się ich całkowita nieprzydatność do walki z czołgami, poza tym okazało się, że maszyny CV są przebijane nawet przez wielkokalibrowe pociski karabinowe. Niemniej jednak były one używane jeszcze w latach II wojny światowej.
Produkcja tych maszyn zakończyła się w 1937 roku (wyprodukowano ich ponad 2500, głównie CV-3/35). Wiele z nich sprzedano za granicę – do Austrii, Brazylii, Bułgarii, Węgier i Chin. W armiach dwóch ostatnich krajów brały one udział w działaniach bojowych.
Światowe „zamiłowanie” do tankietki znalazło zwolenników także w Czechosłowacji. Ministerstwo Obrony Narodowej zleciło firmie ČKD uzgodnienie z brytyjskim koncernem Vickers-Armstrong zakupu licencji na produkcję tej samej „Carden-Loyd MkVI”. Postanowiono stworzyć ulepszoną wersję tankietki. Została zbudowana i w 1933 roku ministerstwo zamówiło 70 tankietek, produkowanych w zakładach ČKD. Maszynę nazwano „tankietka” (tankovac). Jednocześnie inna firma – Škoda – rozpoczęła produkcję tankietki MU-4, przeznaczonej na eksport.
We Francji „Renault” w 1930 roku stworzył własną tankietkę. Jednak w jej konstrukcji wyraźnie widać znaczny wpływ konstrukcji Carden-Loyd. Główne przeznaczenie maszyny uważano za zaopatrywanie zmechanizowanej piechoty w boju. Pojazd nazwano „ciągnikiem piechoty UE”. Był produkowany seryjnie w latach 30. i z reguły nie posiadał uzbrojenia. Zdobyczne w 1940 roku przez Niemców tankietki wyposażano w stałe nadbudówki i uzbrajano w karabiny maszynowe.
Widzimy zatem, że tego typu maszyny były szeroko rozpowszechnione w armiach wielu krajów. Ich przeznaczeniem było rozpoznanie i ochrona, a także towarzyszenie kawalerii. Jednak nawet w tych przypadkach od tankietek wymagano nie tylko zapewnienia ochrony załogi przed ogniem z broni strzeleckiej, ale także, jeśli to możliwe, efektywnego wykorzystania uzbrojenia, czemu przeszkadzał brak obracającej się wieży.
Ogólnie rzecz biorąc, maszyny te dały impuls do rozwoju małych czołgów, transporterów opancerzonych i czołgów pływających. Na bazie tankietek budowano ciągniki pancerne, wozy dowodzenia itp.
Na stronie tytułowej przedstawiono radziecką tankietkę T-27.
Masa bojowa – 2,7 t. Załoga – 2 os. Uzbrojenie – 1 karabin maszynowy. Grubość pancerza – 10 mm przód i burty kadłuba. Silnik – GAZ-AA 40 KM. Prędkość po szosie – 40 km/h. Zasięg po szosie – 120 km.