У 1917 годзе канструктар Гуго Юнкерс пабудаваў свой першы суцэльнаметалічны манаплан, які стаў асновай цэлага сямейства аднакрылых самалётаў з «лятаючага металу» — дзюралюмінію.
 |
| 15. «Краіна Саветаў» (СССР, 1929). Рухавікі — 2×М17, 680 к.с. Размах — 28,7 м. Даўжыня — 18,0 м. Плошча крыла — 120,0 м2. Палётная маса — 7928 кг. Маса пустога — 4630 кг. Максімальная хуткасць — 207 км/г. Практычны столь — 3600 м. |
Сваёй назвай лёгкі і трывалы сплаў абавязаны нямецкаму гораду Дзюрен, паблізу якога пачалася вытворчасць новага матэрыялу. Савецкі дзюраль — кольчугалюміній — атрымаў назву ад сяла Кольчугіна Уладзімірскай вобласці, дзе ў 1922 годзе на заводзе «Госпромцветмет» металургі атрымалі першыя зліткі айчыннага сплаву. Гарачым прыхільнікам і піянерам савецкага суцэльнаметалічнага самалётабудавання стаў вучань Жукоўскага Андрэй Мікалаевіч Тупалеў. У 1924 годзе ў кіраваным ім КБ АГОС («Авіяцыя, гідраавіяцыя і вопытнае будаўніцтва») ЦАГІ пачалося праектаванне першага ў свеце суцэльнаметалічнага цяжкага двухматорнага бамбардзіроўшчыка-манаплана ТБ-1 (АНТ-4). Роўна праз 9 месяцаў, 11 жніўня 1925 года, самалёт быў гатовы, а ў лістападзе выпрабаваны ў палёце.
Міжнародную вядомасць выбітны самалёт набыў на цалкам мірнай ніве — дзякуючы рэкорднаму пералёту з Масквы ў Нью-Ёрк, які паклаў пачатак пералётам 1930-х гадоў СССР — ЗША. З 23 жніўня па 30 кастрычніка 1929 года «Краіна Саветаў» — серыйны ТБ-1 без узбраення, з экіпажам у складзе С. Шастакова (камандзір), Ф. Балотава (другі пілот), Б. Стэрлігава (штурман), Д. Фуфаева (бортмеханік) — праляцеў 21 242 км па маршруце Масква — Омск — Хабараўск — Петрапалаўск-на-Камчатцы — востраў Атту — Сіэтл — Сан-Францыска — Нью-Ёрк. Тэхнічным кіраўніком пералёту, які доўжыўся 137 лётных гадзін, быў В. Пятлякоў. Падчас марской фазы палёту (7950 км, Хабараўск — Сіэтл) кіраўніцтва перайшло да Р. Барціні. Над акіянам ТБ-1 ляцеў з паплаўковым шасі. Першы савецкі суцэльнаметалічны цяжкі самалёт аказаўся надзвычай даўгавечнай канструкцыяй. ТБ-1 знаходзіўся на ўзбраенні нашай авіяцыі да 1936 года.
У 1933–1935 гадах ТБ-1 удзельнічаў у эксперыментах па дазапраўцы ў паветры. На гэтай жа машыне вынаходнік і канструктар П. Грахоўскі правёў эксперыменты па скідванні на парашутах розных грузаў. ТБ-1 абавязаны выратаваннем многія ўдзельнікі чалюскінскай эпапеі. Менавіта на гэтым самалёце 5 сакавіка 1934 года лётчык А. Ляпідзеўскі перавёз на мацярык першую групу чалюскінцаў.
 |
| 16. РД, АНТ-25 (СССР, 1933). Рухавік М-34Р, 950 к.с. (на самалёце выпуску 1936 года). Размах — 34,0 м. Даўжыня — 13,08 м. Плошча крыла — 87,1 м2. Палётная маса — 11 250 кг (палётная маса самалёта, на якім быў выкананы пералёт Масква — Сан-Джасінта, складала 11 500 кг). Максімальная хуткасць — 246 км/г. Далёкасць палёту — 13 000 км. |
ТБ-1 стаў класічнай канструкцыяй, з якой пачалося не толькі айчыннае, але і сусветнае цяжкае самалётабудаванне. Пасля сенсацыйнага пералёту «Краіны Саветаў» у Новы Свет амерыканскія фірмы «Боінг» і «Марцін» узялі на ўзбраенне схему машыны і стварылі падобныя суцэльнаметалічныя бамбардзіроўшчыкі. Поспехі далёкай авіяцыі саюзнікаў у гады Другой сусветнай вайны ў значнай ступені былі абумоўлены савецкім досведам цяжкага самалётабудавання. Падобна піянерам паветраплавання, нашы авіяканструктары імкнуліся прадэманстраваць магчымасці нашай авіяцыі далёкімі беспасадачнымі пералётамі. Спецыяльна для рэкордных беспасадачных палётаў у 1932–1933 гадах ОКБ А. Тупалева стварыла самалёт РД (Рэкорд далёкасці, АНТ-25) з крылом вельмі вялікага падаўжэння (13,1). Размах у 2,5 раза перавышаў даўжыню машыны. РД аснасцілі прыбіраемым з дапамогай электрапад’ёмніка шасі, магутнай прыёма-перадавальнай радыёстанцыяй (далёкасць перадачы да 5000 км), прыборамі для «сляпога» палёту.
Выпрабаванні, праведзеныя М. Громавым, выявілі, што лётныя дадзеныя самалёта ніжэйшыя за разліковыя. Віноўнікам аказалася гафрыраваная ашалёўка крыла і хваставога апярэння. Хвалістая паверхня дзюралевых лістоў, хоць і надавала канструкцыі зайздросную трываласць і жорсткасць, аднак павялічвала і без таго вялікую плошчу судакранання самалёта з паветрам, а значыць, і аэрадынамічнае супраціўленне. Інжынеры не сталі карэнным чынам змяняць канструкцыю, а звярнуліся да даволі эфектыўнай паўмеры. Паверх гафра нацягнулі палатно і пакрылі яго аэралакам. Аэрадынамічная якасць (адносіны пад’ёмнай сілы да сілы аэрадынамічнага супраціўлення) узрасла да 17. Разліковая працягласць палёту склала ўжо больш за 80 гадзін; за гэты час самалёт мог пераадолець больш за 13 тыс. км. У верасні 1934 года экіпаж РД у складзе М. Громава, А. Філіна, І. Спірына ўсталяваў сусветны рэкорд працягласці і далёкасці палёту па замкнёным маршруце — 12 411 км за 75 гадзін 2 хвіліны. У ліпені 1936 года В. Чкалаў, Г. Байдукоў, А. Белякоў здзейснілі пералёт Масква — востраў Удд (каля вусця Амура), а праз год, 18–20 ліпеня 1937 года, перанесліся на крылах РД з Масквы ў Портленд (ЗША) праз Паўночны полюс, праляцеўшы па прамой 8504 км за 63 гадзіны 25 хвілін. Менш чым праз месяц самалёт, пілотаваны М. Громавым, А. Юмашавым і С. Даніліным, усталяваў чарговы рэкорд — 10 148 км за 62 гадзіны 17 хвілін (Масква — Сан-Джасінта).
 |
| 17. «Радзіма», АНТ-37 біс (СССР, 1936). Рухавікі — 2×М-86, 950 к.с. Размах — 31 м. Даўжыня — 15,0 м. Плошча крыла — 85 м2. Палётная маса — 12 500 кг. Максімальная хуткасць — 300 км/г. Далёкасць палёту — 7300 км. |
Брыгада П. Сухога зрабіла спробу стварыць на аснове РД далёкі бамбардзіроўшчык ДБ-2 (АНТ-37) з двума рухавікамі. Як баявая машына ДБ-2 поспеху не меў, але яго грамадзянская мадыфікацыя з больш магутнымі рухавікамі прынесла нашай краіне яшчэ адзін рэкорд далёкасці — на гэты раз жаночы. Менавіта на ДБ-2Б («Радзіма») лётчыцы В. Грызадубава, П. Асіпенка, М. Раскова праляцелі 24–25 верасня 1938 года 5908 км за 26 гадзін 29 хвілін.
Іншы лёс у другога самалёта-рэкардсмена — знакамітай ільюшынскай «Масквы» (ЦКБ-30). Усталяваўшы на папярэдніку «Масквы» — ЦКБ-26 — некалькі рэкордаў вышыні і хуткасці палёту (1936 г.), лётчык В. Каккінакі і штурман А. Брандзінскі здзейснілі на ЦКБ-30 27 чэрвеня 1938 года бліскучы беспасадачны палёт па маршруце Масква — раён Далёкага Усходу. 7590 км былі пройдзены за 24 гадзіны 36 хвілін. Праз год на гэтым самалёце В. Каккінакі са штурманам М. Гардзіенкам пераляцелі з Масквы праз Грэнландыю ў Паўночную Амерыку за 22 гадзіны 56 хвілін (6515 км па прамой). Адносна цяжкі ЦКБ-30 вызначаўся амаль знішчальніцкімі «паводзінамі». На адным з паветраных парадаў В. Каккінакі прымусіў двухматорны манаплан выканаць пятлю Нестарава. Тым не менш мадэрнізаваны ЦКБ стаў у гады вайны самай распаўсюджанай мадэллю далёкага бамбардзіроўшчыка. Менавіта ДБ-3Ф (Іл-4) перанеслі ў глыбокі тыл праціўніка асноўную масу бомб адплаты. Самалёт-ветэран быў сярод машын, што нанеслі ўдар па Берліне ў жніўні 1941 года. Абрынуўшы на логава яшчэ грознага фашысцкага звера першую порцыю адказных бомб, ДБ-3Ф назаўсёды застанецца для нас і сімвалам далёкіх трыццатых гадоў, калі мы сталі лётаць «далей за ўсіх, вышэй за ўсіх, хутчэй за ўсіх».
На заставе: «Масква» ЦКБ-30 (СССР, 1936). Рухавікі — 2×М-85, 800 к.с. Размах — 24,1 м. Даўжыня — 14,6 м. Плошча крыла — 65,6 м2. Палётная маса — 9365 кг. Максімальная хуткасць — 390 км/г.